Nền kiến trúc Việt Nam từ lâu đã luôn nỗ lực phát triển, bắt kịp với xu hướng hiện đại của thế giới. Tuy nhiên, thời điểm chưa có sự giao lưu văn hóa thì nền kiến trúc nước nhà vẫn chuyển mình mạnh mẽ nhờ sự cống hiến, tài ba của các kiến trúc sư. Trong đó nổi bật là kiến trúc sư Hoàng Như Tiếp. Dưới đây là một số thông tin của chúng tôi về nhà kiến trúc sư tài năng này. 

Tiểu sử về kiến trúc sư Hoàng Như Tiếp:

1. Tiểu sử:

Hoàng Như Tiếp (31/12/1910 – 28/03/1982) là một người con xứ Huế, sinh ra trong một gia đình tài năng và tinh thần yêu nước. Tuổi thơ ông quanh năm gắn với sông Hương – núi Ngự, lắng nghe những câu ca Huế sâu lắng, trữ tình. Quê hương đã trở thành một niềm thúc giục khoảng trống nghệ thuật trong ông, để vẽ nên tương lai rạng rỡ cho kiến trúc nước nhà. 

Ông quyết tâm ra Hà Nội học và đỗ trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương khóa II năm 1927 và mở văn phòng thiết kế năm 1936. Từ năm 1936 – năm 1939, văn phòng đã ra mắt mẫu nhà “Ánh sáng” cho lớp lao động nghèo và được đánh giá cao. Những năm tháng sau đó, ông lên chiến khu Việt Bắc và sáng lập Đoàn kiến trúc sư Việt Nam vào năm 1948. Ông vinh dự tham gia vào Đảng Cộng sản Đông Dương và thiết kế các công trình phục vụ kháng chiến.

Sau cuộc kháng chiến chống Pháp, ông trở về Hà Nội và tiên phong cho phong trào quy hoạch và phát triển đô thị, tham gia các công trình kiến trúc nổi tiếng lúc bấy giờ.

Ông còn tham gian viết sách trong lĩnh vực kiến trúc và quy hoạch. Trong cuộc đời làm nghề, ông có hơn 34 năm lãnh đạo Hội kiến trúc sư Việt Nam, và 24 năm thực hiện chức Tổng thư ký. 

Có lẽ vì vậy mà ông được đánh giá là một trong những cây đại thụ của nền kiến trúc Việt Nam và là nhân tố quan trọng trong Hội đồng kiến trúc Việt Nam lúc bấy giờ

1. Phong cách kiến trúc:

Kiến trúc sư Hoàng Như Tiếp là người mang nét thơ mộng – lãng mạn của xứ Huế, cũng vừa mang hơi thở hiện đại – chính trị của Hà Nội; nên những công trình kiến trúc của ông thường gắn với chất liệu tre, nứa,… dễ dàng tìm kiếm và sử dụng.

Mặt khác, ông luôn đưa ra những ý tưởng có phần giàu chất trữ tình, tình cảm và tạo không gian ấm áp cho thiết kế. Sự đa dạng trong công trình của ông còn lan sang cả lĩnh vực quy hoạch xây dựng đô thị – nông thôn.

Các công trình kiến trúc nổi bật của kiến trúc sư Hoàng Như Tiếp:

Trước cách mạng tháng Tám:

1. Rạp chiếu phim Eden:

Đây là công trình ở phố Tràng Tiền, Hà Nội. Vào năm 1940, kiến trúc sư Hoàng Như Tiếp đã hợp tác với một số nhà thiết kế người Pháp để chỉnh trang lại thiết kế này.

1. Biệt thự:

Ngôi biệt thự này được thiết kế nhằm phục vụ cho đời sống của chị vợ vua Bảo Đại. Chính vì thế mà mang đậm phong cách phương Đông và trở thành điểm nhấn trong các thiết kế của ông.

Sau cách mạng tháng Tám:

1.  Bách hóa tổng hợp:

Công trình này nằm ở phố Hàng Bài – Tràng Tiền, là một cửa hàng Godard cũ. Ông là người đứng đầu cho thiết kế cải tạo này. Hiện nay, nó đã được xây dựng lại thành tòa Tràng Tiền Plaza.

1. Bảo tàng Kim Liên và bảo tàng Việt Bắc:

Bảo tàng Kim Liên thuộc tỉnh Nam Đàn, Nghệ An và bảo tàng Việt Bắc do chính ông thiết kế cầm trịch. Các tòa nhà được dựng nên kết hợp với hành lang và trang trí bởi sân vườn, cây cối xung quanh. Bên cạnh đó, đối với bảo tàng Việt Bắc, ông đã lựa chọn kết hợp giữa văn hóa truyền thống và đương đại. Những hoa văn chạm khắc đều được ông tỉ mỉ cân nhắc và lưu tâm. Ngày nay, đây vẫn được xem là một trong những công trình mang giá trị lịch sử đáng tự hào của những người con đất Bắc.

1. Lăng Bác:

Vào những năm 1970, ông cũng cầm trịch trong tay bản thiết kế Lăng Bác Hồ của Viện thiết kế quy hoạch Đô thị – nông thôn. Đây là một trong những phương án đề xuất có giá trị về mặt lịch sử và nghệ thuật kiến trúc của nước nhà mang đậm tính dân tộc, đương đại và cách tân.

1. Các kiến trúc khác:

Với sự thâm hậu và uyên thâm về mảng kiến thức, ông đã chắt lọc và chiêm nghiệm những kinh nghiệm quy hoạch đô thị trên nhiều nước của thế giới và rút ra những bài học để áp dụng vào kiến trúc Việt Nam. Chính vì vậy mà nhờ vào sự chỉ đạo trực tiếp của ông, những đồ án quy hoạch: quy hoạch xây dựng thủ đô Hà Nội, ở Hải Phòng, Quảng Trị, Thanh Hóa, Việt Trì,… đều thành công rực rỡ.

Năm 1970, ông chủ trì thiết kế phương án Lăng Bác Hồ của Viện thiết kế quy hoạch Đô thị – Nông thôn, được đánh giá là một trong ba phương án có giá trị cao về nghệ thuật kiến trúc mang tính hiện đại và dân tộc.

Ông là nhà quy hoạch hàng đầu của nước ta, là người đi đầu xây dựng cơ sở lý luận cho lĩnh vực thiết kế quy hoạch phát triển đô thị – nông thôn, một ngành khoa học rất mới mẻ với KTS nước ta sau ngày hoà bình lập lại trên miền Bắc. Với một tầm nhìn đô thị vừa sâu vừa rộng, trước yêu cầu phát triển xây dựng đất nước, ông đã dành nhiều tâm huyết trong việc tạo dựng những cơ sở lý luận cũng như hoạt động thực tiễn trong lĩnh vực quy hoạch xây dựng. Trong việc tiếp nhận các kiến thức mới về xây dựng đô thị ở nước ngoài, đặc biệt là của Liên Xô (cũ) là nơi có nhiều kinh nghiệm về xây dựng đô thị sau chiến tranh, ông đã có những sáng tạo phù hợp với điều kiện đặc thù nước ta. Là một người thông tuệ, kiến thức sâu rộng, ông đã chiêm nghiệm, chắt lọc những lý luận và kinh nghiệm quy hoạch đô thị của nhiều nước tiên tiến để áp dụng vào quy hoạch đô thị Việt Nam thành công. Dưới sự chỉ đạo và chủ trì thiết kế trực tiếp của ông, nhiều đồ án quy hoạch đã ra đời như: quy hoạch xây dựng thủ đô Hà Nội, các thành phố Hải Phòng, Thái Nguyên, Việt Trì, Quảng Ninh, Thanh Hoá.

Từ năm 1967 đến 1970 ông đã quy hoạch vùng nông thôn Tam Thiên Mẫu và thiết kế cụ thể các công trình nông thôn ở Đào Viên, tỉnh Hải Hưng (cũ). Các công trình này được giới nghề coi là bài học quý báu, đặt tiền đề cho công tác quy hoạch xây dựng nông thôn XHCN sau này.

Năm 1971, KTS Hoàng Như Tiếp nghỉ hưu, với cương vị Tổng thư ký, ông chuyên tâm về công tác Đoàn KTS Việt Nam, xây dựng và phát triển tờ nội san “Kiến trúc”, là cơ sở để ra đời Tạp chí Kiến trúc sau này, chăm lo cho việc thành lập Xưởng sáng tác kiến trúc của Đoàn. Ông đến nhiều tỉnh thành gây dựng và phát triển cơ sở Đoàn. Tại Đại hội thành lập Hội KTS TP Hồ Chí Minh, ông phát biểu: Kiến trúc và quy hoạch xây dựng môi trường sống, môi trường cư trú của chúng ta sẽ tìm thấy sự thúc đẩy vô cùng mạnh mẽ khi mà những vấn đề của chúng ta chín muồi… chính trong sự nghiệp vẻ vang đó mà các nhà quy hoạch và KTS tìm thấy ánh lửa nhờ sự phong phú có chất thơ của cuộc sống mới, con người mới trong môi trường sống mới, từ đoa nảy sinh giá trị nghệ thuật của một tác phẩm kiến trúc.

Các giải thưởng của kiến trúc sư Hoàng Như Tiếp:

• Ông đã được Đảng Cộng sản Việt Nam và Nhà nước Việt Nam trao tặng Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng nhất và Huân chương Lao động hạng nhất.
• Ông được hội kiến trúc sư Liên xô tặng thưởng danh hiệu Hội viên Danh dự vào năm 1981.
• Giải thưởng Hồ Chí Minh về lĩnh vực Kiến trúc cho các tác phẩm Bảo tàng văn hóa các Dân tộc Việt Nam, Quy hoạch vùng Tam Thiên Mẫu, các công trình ở tỉnh Hải Dương (1967-1970) và cuốn “Mối quan hệ giữa quy hoạch lãnh thổ với quy hoạch xây dựng đô thị” (1979) vào năm 1996. 

Lời kết:

Ông đã để lại cho đời những thiết kế vừa mang tính lịch sử vừa có giá trị, cho thấy sự tài năng và nỗ lực phát triển nền kiến trúc nước nhà của ông. Các công trình của ông được người trong nghề đánh giá cao và xem như là bài học, là nền móng cho quá trình xây dựng nông thôn xã hội chủ nghĩa Việt Nam sau này.