Kiến trúc La Mã cổ đại

Kiến trúc La Mã cổ đại và những phát minh vĩ đại của nhân loại

Kiến trúc La Mã đã kế thừa và tiếp tục phát triển kiến trúc Hy Lạp để phục vụ vào mục đích riêng của họ. Song song với sự kế thừa, người La Mã cổ đại còn có thêm rất nhiều phát minh vĩ đại về kiến trúc và được sử dụng đến tận ngày này.

Kiến trúc La Mã cổ đại – sự kế thừa và sáng tạo không giới hạn

Kiến trúc La Mã cổ đại được hình thành vào khoảng giữa thế kỉ VIII, khi các liên minh “quốc gia thành bang” ra đời, thủ đô là Roma, bắt đầu thời kì Vương quốc. Thời gian đầu, người La Mã lấy kiến trúc Hy Lạp làm gốc và tiếp tục phát triển nó. Giống như người Hy Lạp, người La Mã cũng tiếp tục phát triển kiến trúc thức cột , cụ thể là Doric, Lonic và Corinth. Với múc đích làm phong phú hơn các dạng thức cột người La Mã đã sáng tạo ra thêm 2 loại thức cột nữa đó là Toscan vaf Compozit. Không chỉ có thế, người La Mã còn vay mượn các nước láng giềng của họ và cha ông Etruscan đã cung cấp cho họ với vô số kiến thức cần thiết cho các giải pháp kiến trúc tương lai, chẳng hạn như hệ thống thuỷ lực và xây dựng các vòm.

Cầu máng- công trình đặc trưng của kiến trúc La Mã

Kiến trúc vòm

Mái vòm là phát minh vĩ đại của người La Mã. Thay vì sử dụng các khối đá nặng hàng tấn để xây dựng những công trình lớn như Kim Tự Tháp hay đền Partheon, người La Mã đã phát minh ra mái vòm trong khi xây dựng. Nhìn từ ngoài vào, các công trình mái vòm của người La Mã đồ sộ không kém gì kim tự tháp. Tuy nhiên, khi bước vào bên trong, không gian trở nên rộng vô tận chứ không hạn hẹp như trong các đền thờ Hy Lạp. Trung tâm của mái vòm có thể thiết kế kín hoặc hở, từ đây, các mái vòm trải rộng ra và lan tỏa theo không gian vòm, tạo thành không gian 3 chiều trên trần nhà. Nhờ đó, không gian rộng rãi và sáng sủa hơn.

Kiến trúc bán vòm cũng được người La Mã nâng lên một tầng mới

Bê tông

Bê tông cũng là một trong những phát minh vĩ đại của người La Mã cổ đại. Để có được kiến trúc mãi vòm lạ mắt, người La Mã cần một loại nguyên liệu có tính kết dính tốt và bền vững với thời gian. Người La Mã tạo nên bê tông từ cao su, vôi sống, cát và tro bụi của núi lửa. Không dừng lại ở đó, bê tông luôn được cải tiến trong xây dựng để tìm ra công thức tốt nhất. Minh chứng rõ nhất cho điều này chính là đền Pantheon vẫn sừng sững với thời gian sau hơn 2000 năm lịch sử.

Hệ thống cống rãnh

Cloaca Maxima là hệ thống cống rất nổi tiếng và cũng rất bí ẩn của kiến trúc La Mã cổ đại. Thậm chí, các nhà khoa học còn đưa ra giả thuyết rằng hệ thống 2000 năm tuổi này có thể không chỉ đơn thuần là một hệ thống thoát nước thải, nó có thể còn được sử dụng làm mật đạo thoát hiểm nữa.

Đường xá

Đường xá của người La Mã rất chắn chắn và bền vững, thậm chí được sử dụng đến tận ngày nay. Để có được điều tuyệt vời này, những con đường đã trải qua quá trình xây dựng rất cầu kì. Đầu tiên, trong khu vực dự kiến làm đường, người La Mã sẽ đào sâu 3m, sau đó lấp đầy đá nặng vào đó rồi rải cát hoặc sỏi lên trên. Cuối cùng là lớp đá phẳng được ốp xen kẽ nhau tạo thành những rãnh nhỏ để thoát nước. Với cấu trúc như thế, ta có thể kết luận lại rằng đường của người La Mã cổ đại được làm dày tới 3m và việc bị bào mòn bởi thời gian là điều không thể.

Hệ thống sưởi

Nhiều người thường lầm tưởng, hệ thống sưởi chỉ được phát minh ra ở thời hiện đại. Tuy nhiên, cách đây hàng nghìn năm, người La Mã đã có hệ thống “điều hòa nhiệt độ” bằng những bể nước sôi. Họ sẽ xây dựng một bể nước dưới sàn nhà hoặc các cột đất sét trong nhà. Khi nước được đun sôi, hơi nước sẽ lan tỏa ra toàn bộ căn nhà và xua tan không khí lạnh lẽo, giúp căn nhà luôn ấm áp.

Đường ống dẫn nước

Đường ống dẫn nước cũng là một phát minh kiến trúc vĩ đại của người La Mã. Người dân La Mã thường xuyên phải sống trong tình trạng thiếu hụt nước. Chính vì thế, các kỹ sư thời đó đã phát minh ra đường ống dẫn nước nhằm cung cấp đủ dước cho tất cả người dân. Các đường ống dẫn nước được trôn dưới chân cầu, kéo dài từ thủ đô Roma đi hết các vùng ngoại ô lân cận. Phát minh vĩ đại này của người La Mã hiện nay vẫn được mọi người sử dụng để dẫn nước phục vụ sinh hoạt hàng ngày.

Bánh xe nước

Nhà nổi bánh xe nước là phát minh vĩ đại và kinh điển của người La Mã. Các nhà nổi được làm ở giữa dòng sông, lợi dụng dòng chảy để quay bánh xe và xay ngũ cốc. Lịch sử cho thấy, bánh xe nhà nổi chính là vị cứu tinh của thành Gothic khi thành bị bao vây và không được tiếp tế lương thực. Tướng Belisarius khi đó đã quyết định cho xây nhà bánh xe nước để vừa tự sản xuất lương thực vừa thủ thành.

Cầu phao

Lịch sử loài người luôn trầm trồ thán phục trước những đợt hành quân thần tốc trong các trận đánh của người La Mã. Có được điều tuyệt vời này, người La Mã đã nhờ đến sự trợ giúp của cầu phao. Người La Mã phát minh ra cầu phao “đơn giản và tốn ít công sức, hầu như không phải can thiệp đến địa hình, không cần động cơ”. Cho đến ngày nay, cầu phao vẫn luôn được sử dụng và phát huy tác dụng tối đa của nó.

Mặc dù không giỏi tính toán nhưng người La Mã lại là thiên tài trong việc tạo hình, thí nghiệm, thiết kế và xây dựng các công trình để đời. Những phát minh của họ ngày nay vẫn rất thông dụng và luôn được cải tiến để phù hợp hơn với cuộc sống hiện đại.

Những công trình mang đậm dấu ấn kiến trúc thời La Mã

Mái vòm, cột trụ của những công trình như đấu trường Colosseum, đền Pantheon, khải hoàn môn Constantinous… đã trở thành biểu tượng cho kiến trúc La Mã.

Đấu trường Colosseum (Rome, Italy) được xem là biểu tượng của đế chế La Mã và là một trong những công trình kiến trúc La Mã đẹp nhất còn sót lại. Xây dựng vào khoảng năm 70-80 sau Công nguyên, kết cấu vững chắc giúp công trình được trọng dụng trong 500 năm. Ngoài đấu trường, công trình còn dùng làm nơi biểu diễn công chúng, sau thời Trung cổ trở thành nhà ở, cửa hàng, nhà thờ, pháp trường…

Đấu trường sử dụng đến 100.000 khối đá travertine liên kết bằng 300 tấn vòng kẹp sắt. Vòng cột trụ xen kẽ cửa vòm giúp công trình tự nâng đỡ khối lượng đồ sộ của chính mình và có thể chứa được đến 80.000 người. Quy mô hùng vĩ và cấu tạo thiết thực, hiệu quả trong việc tạo nên quang cảnh ấn tượng cũng như kiểm soát đám đông đã biến Colosseum thành một trong những công trình kiến trúc vĩ đại nhất của La Mã cổ đại.

Công trình là khối hình êlíp khổng lồ với các dãy bậc thang dùng làm khán đài, vòng quanh sân đấu trung tâm cũng hình êlíp. Phía dưới sàn gỗ là một hệ thống phòng ốc và lối đi phức tạp dành cho các loài dã thú và những trang thiết bị phục vụ cho các trận đấu. 80 lối đi tỏa ra từ khu vực trung tâm giúp tạo luồng di chuyển thông thoáng cho hàng chục nghìn người. Dù đã hoang phế đi nhiều do động đất và nạn cướp đá, đấu trường La Mã vẫn giữ kết cấu ban đầu, trở thành “chứng nhân lịch sử” cho một nền văn minh và là biểu tượng kiến trúc của thời đại từ 2.000 năm trước.

Một trong những công trình vĩ đại nhất của đế chế La Mã là Đền Pantheon (Rome, Italy). Xây dựng vào khoảng 118-126 sau Công nguyên, Đền Pantheon là biểu tượng cho tư duy kiến trúc đỉnh cao và sự phồn thịnh thời La Mã. Phía trước đền là hàng hiên với cột trụ bằng đá hoa cương xám, đỉnh cột kiểu Corinth, trụ cột bằng đá cẩm thạch trắng.

Điểm độc đáo của công trình nằm ở mái vòm hình bán cầu đường kính 43,44m. Đây là mái vòm tự nâng đỡ (không có cột trụ nào chống đỡ ngoài các bức tường) lớn nhất từ trước đến nay trên thế giới. Để giảm trọng lượng của mái vòm, bê tông được trộn với đá nham thạch. Trên đỉnh có một vòng tròn đường kín 8,92m một phần cũng để giảm trọng lượng, mặt khác đây là chỗ duy nhất đưa ánh sáng vào đền, tạo luồng sáng huyền bí được ví như “đồng hồ mặt trời khổng lồ thành Rome”. Chịu tải cho mái vòm khổng lồ này, tường đền hình trụ dày đến 6,2m.

Cũng tại Rome, Italy, khải hoàn môn Constantinus xây dựng vào năm 312 sau Công nguyên để kỷ niệm chiến thắng của Hoàng đế La Mã Constantinus I. Đây là khải hoàn môn lớn nhất Rome hiện tại. Cổng có chiều cao 21m, rộng 25,9m và sâu 7,4m. Phía trên các cổng là tầng áp mái kiểu Attic, vật liệu là gạch trát vữa và đá cẩm thạch. Phần chính giữa của khải hoàn môn là các cột trụ theo thức Corinth quen thuộc thời La Mã và tầng áp mái với dòng chữ tôn vinh hoàng đế phía trên.

Kỹ thuật xây dựng của người La Mã còn thể hiện ở các thủy lộ đứng vững sau 2.000 năm xây dựng. Điển hình là cầu thủy lộ Pont du Gard, có nghĩa cây cầu bắc qua con sông Gardon ở Remoulins – miền Nam nước Pháp, xây dựng từ thế kỷ I trước Công nguyên. Thủy lộ cao nhất của thời La Mã hoàn toàn không sử dụng vữa mà chỉ có những phiến đá lớn được cắt gọt và đặt sao cho vừa khít với nhau. Công trình cao tới 48,8m, dài 50km cho tới nay cũng chỉ bị sụt lún 17m, thể hiện khả năng tính toán chính xác của các kỹ sư La Mã cổ đại.

Thế giới còn nhắc nhiều đến kiến trúc và nghệ thuật điêu khắc tinh xảo của người La Mã qua công trình cột Trajan, đánh dấu chiến thắng của vị hoàng đế cùng tên vào đầu thế kỷ II sau Công nguyên. Toàn bộ thân cột trụ tại Rome, Italy đều là các hình chạm khắc mô tả những thời điểm quan trọng trong chiến tranh. Cột đặt tại trung tâm một hội trường rộng gọi là Forum, bao quanh là các phòng trưng bày mà từ đó đều có thể nhìn thấy một phần cột. Ngày nay, các công trình biểu tượng thời La Mã đều là điểm đến tham quan thu hút hàng triệu lượt du khách mỗi năm đến thủ đô Rome, Italy. Những công trình trở thành “chứng nhân lịch sử” không chỉ cho một nền văn minh phương Tây, mà còn cho tư duy xây dựng và kiến trúc lỗi lạc của con người hàng nghìn năm trước.

 

Nam Anh  / Vnexpress.net